عباس قديانى
184
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
بغدادخاتون - ربيع الآخر 736 ق . ملقب به خداوندگار از زنان متنفذ . وى دختر امير چوپان ( - 728 ق . ) از امراى مغول بود و در سال 723 به ازدواج امير شيخ حسن جلاير ، كه بعدها به شيخ حسن بزرگ معروف شد ، درآمد . سلطان ابو سعيد ( 717 - 13 ربيع الآخر 736 ق . ) كه بيش از بيست سال نداشت فريفته زيبايى او شد و از امير چوپان خواست تا مطابق ياساى چنگيزى دخترش را طلاق گرفته و به ازدواج او درآورد . اما امير چوپان دختر و دامادش را به قراباغ فرستاد تا سلطان از فكر وى منصرف شود . وقتى سلطان ابو سعيد بىميلى امير را احساس كرد نسبت به او و پسرش دمشق خواجه و ديگر پسران او كه واليان چند ولايت بودند بدگمان شد و ركن صائن ، و زيرش ، نيز به اين بدگمانىها دامن زد . سرانجام دمشق خواجه ( ظاهرا ) به دليل ارتباط پنهانى با همسر سلطان كشته شد و پدرش نيز كه در خراسان بود درصدد مقابله برآمد اما بر اثر پيمانشكنى امرايش فرار كرد و به نزد ملك غياث الدين امير كرت پناهنده شد . اما وى ترسيد و امير چوپان را كشت و انگشتش را به نشان آن به قراباغ نزد سلطان ابو سعيد برد . در تمام اين مدت ابو سعيد بغدادخاتون را فراموش نكرد بلكه قاضى القضاة را نزد امير شيخ حسن جلاير فرستاد و او را وادار به طلاق دادن بغدادخاتون كرد و پس از گذشتن عدهء او ، با وى ازدواج كرد . بغدادخاتون كه نفوذ زيادى بر سلطان ابو سعيد داشت ، « صاحب اختيار كلى و جزوى امور » شد و انتقام خود را از قاتلان پدر و برادرش گرفت و جسد پدر و برادر ديگرش را با احترام تمام از خراسان به مدينه انتقال داد و در قبرستان بقيع دفن كرد . بعضى از نزديكان سلطان ابو سعيد در صدد برآمدند تا با عنوان كردن ارتباط پنهانى بغدادخاتون با امير حسن جلاير ، همسر اولش ، او را از نظر سلطان ابو سعيد بيندازند ، اما چون بىگناهى او ثابت شد سلطان بار ديگر وى را مورد نظر خود قرار داد . در سال 732 سلطان ابو سعيد گرفتار عشق دلشادخاتون ، دختر دمشق خواجه و برادرزاده بغدادخاتون شد و با او ازدواج كرد . اما اين زناشويى طولى نكشيد ، زيرا سه سال بعد كه سلطان ابو سعيد با لشكرى عظيم براى دفع ازبك خان پادشاه دشت قبچاق عازم اران و آذربايجان بود در اران بيمار شد و در حدود شروان درگذشت ( 13 ربيع الآخر 736 ق . ) . پزشكان او در حال اختصار در مزاجش آثار سم مشاهده كردند . چون گمان مىرفت كه بغدادخاتون به دليل همچشمى با دلشادخاتون و انتقام گرفتن از خون پدر و برادرانش به اين كار دست زده باشد ، لذا كمى پس از مرگ سلطان ، وى توسط يكى از خواجهسرايان در حمام به قتل رسيد . بغراجق متوفى به سال 389 ه . ق . ، از فرمانروايان سلسلهء غزنويان آل ناصر ؛ برادر سبكتكين غزنوى . وى حكومت قهستان را داشت و خلف ابن احمد ، بعد از وفات سبكتكين ، پسر خود طاهر ابن خلف صفارى را به تسخير قهستان فرستاد . طاهر بغراجق را شكست داده منهزم كرد ، و قهستان را بگرفت . اما بغراجق چندى بعد بار ديگر بر قهستان دست يافت ، و طاهر با او جنگ كرده او را كشت . بغرا خان شهاب الدوله هارون بغرا خان ابن سليمان ( قرا خان ) ، متوفى 383 ه . ق . ، اولين پادشاه معروف از